ديروز جمعه، در اتفاقي نادر (!!!) صداي بلند تلويزيون مشاهده‌ي فيلم "يوسف" را بر من تحميل كرد! گفتم خوب حالا كه توفيقي اجباري پيش آمده ما هم به اين سريال پرطرفدار نگاهي بيندازيم كفر كه نمي‌شود! براي شما تكه‌هايي از اين خاطره به يادماندني را ذكر مي‌كنم:

1- خبرها حكايت از ترور نافرجام يوسف دارد. برخي منابع از ارتباط تروريست‌ها با گروهك تروريستي عبدالمالك ريگي خبر مي‌دهند. دشمنان زنده ماندن يوسف را از الطاف آمون بزرگ مي‌دانند!

2- يوسف خدمتگزار در عنفوان به دست‌گيري قدرت در مصر، مقر رياستش را از كاخ سعادت آباد به خيابان پاستور تغيير داد. وي در مصاحبه‌اي كاخ سعادت‌آباد را مخصوص اشراف مصر دانسته و اظهار داشت كه براي ساده‌زيستي چنين عملي را انجام داده است. اين در حالي است كه وي چندي پيش نيز با امتناع از پوشيدن لباس مجلل به كاپشن و شلوار ساده‌اي اكتفا كرده بود.

3- در اولين گام قانوني، يوسف طرح جيره‌بندي گندم را تقديم مجلس مصر كرد! اين اقدام ابداعي از افتخارات وي مي‌باشد.

4- طرح ماليات بر ارزش افزوده نيز در دستور كار يوسف قرار گرفت. طبق اين طرح با وجود پرداخت ماليات بيشتر از جانب هموطنان عزيز مصري، عملا در پرداخت ماليات صرفه‌جويي صورت گرفته است. جزييات اين طرح در روزنامه‌هاي كثيرالانتشار به طبع خواهد رسيد. مع‌الاسف تعدادي از بازاريان در اقدامي براندازانه در اعتراض به اين طرح اعتصاب كرده‌اند.

5- يوسف خدمتگزار با بازديدهاي سرزده مردم را به وجد آورده است. اين در حالي است كه مردم مي‌گويند در آينده‌اي نزديك وي سفرهاي استاني خويش را آغاز خواهد كرد!

6- يوسف چنان خاكي و مردمي است كه از نزديك با مردم ديدار كرده و با آنها سر يك سفره مي‌نشيند. عكس‌هاي خبرنگاران نشان داده است كه وي به هيچ قيمتي از نان و پنير خوردن با مردم دوري نمي‌كند.

7- ادبيات يوسف در دوران پيش و پس از انقلاب بي‌نظير است. وقتي مردم نام و نشان او را مي‌پرسند، وي اين‌گونه پاسخ مي‌دهد: "يوزارسيف هستم، خدمتگزار شما!"

8- يوسف در ديداري مستقيم با مردم برخي مفسدان اقتصادي را رسوا ساخت. يوسف با اين اقدام جسورانه دست مافياي كاهنان معبد را رو كرده است!

9- يوسف خدمتگزار جزييات طرح تحول اقتصادي را با ملت در ميان گذاشت. در اين طرح تنها كساني كه گندم‌هايشان را به دولت داده و فرم‌هاي جمع‌آوري اطلاعات را پر كرده‌اند يارانه نقدي به صورت گندم دريافت خواهند كرد و سايرين ولو اگر از دهك‌هاي پايين جامعه نيز باشند از اين لطف محرومند!

به راستي نمي‌دانم اين شباهت‌ها تا چه حد مي‌تواند اتفاقي باشد. دولت خدمتگزار از بودجه‌ ميلياردي فيلم "يوسف" نيز چشم‌پوشي نكرده و الگويي بي‌نظير از استفاده بهينه از بيت‌المال ارائه كرده است. اين‌ها همه تنها در يك قسمت از اين سريال طويل تلويزيوني اتفاق افتاد. اين در حالي است كه اگر در اقدامي هماهنگ تمام استفاده‌هاي تبليغاتي از بيت‌المال را جمع‌آوري نماييم به عمق اين خيانت پي خواهيم برد. ناگزير دولتي را كه در يك قسمت از سريال تلويزيوني حداقل 9 بار كنايه‌وار اقداماتش را تبليغ مي‌كنند با دولتي كه هر 9 روز يك بحران برايش خلق مي‌كنند مقايسه مي‌نمايم. استفاده تبليغاتي بي‌دريغ از بيت‌المال جز خيانت به خود و ملت چيزي را نصيب دوستان مهرورز ما نخواهد كرد. ملت ايران با هوشياري يوسفي را كه در سال‌هاي خشكسالي ايران را در زمينه گندم خودكفا نمود با يوسفي كه در آبادترين و پردرآمدترين سال‌ها گندمي كه ذخيره نكرد هيچ، سيلوها را هم يكي پس از ديگري خراب نمود بازخواهند شناخت.

"مكروا و مكرالله والله خيرالماكرين"

گذر از جامعه سنتي ايران به سوي جامعه‌اي دموكراتيك با ساختارهايي جديد ضرورتي اجتناب‌ناپذير براي ملت و حكومت ايران است. در اين ميان احزاب سياسي نقش بسزايي داشته و تحزب از ابتدايي‌ترين و اساسي‌ترين مسائل براي شكل‌گيري جامعه چندصدايي و فراگيري دموكراسي است. نگارنده سعي دارد در اين مقاله دلايلي را در وسع دانش و بينش خود و حتي‌الامكان به‌صورت جامع در انتخاب نهضت آزادي ايران (اختصارا نهضت) به عنوان حزب برگزيده، بيان نمايد.

1. حزبي اسلامي است: گرچه به دليل ناآگاهي و عدم شناخت كافي، بعد اسلامي و اعتقادي نهضت در اذهان عمومي چندان مطرح و مورد توجه نمي‌باشد اما اين مسئله خللي در اعتقاد و عمل راسخ اين حزب سياسي بر مبناي اصول و ارزش‌هاي دين مبين اسلام وارد نكرده و نمي‌كند. نهضت آزادي ايران نامي از اسلام در عنوان خود ندارد اما نهضت براي آزادي و رهايي از استبداد درون و برون خصوصيت اديان الهي از جمله اسلام است و تلاش براي حصول چنين نهضتي در ايران قطعا از نشانه‌هاي ايمان مي‌باشد، چنانچه پيامبر گرامي اسلام مي‌فرمايند "حب الوطن من الايمان".

مرامنامه نهضت (25 ارديبهشت 1340) اين گونه آغاز مي‌گردد:

"به ياري خداي بزرگ و توانا

ان الله لا يغير ما بقوم حتي يغيروا ما بانفسهم

- نظر به لزوم صيانت حقوق ملت ايران كه به مشيت الهي منشأ قدرت و حاكم بر مقدرات كشور خود مي‌باشند..."

همچنين در ادامه مي‌خوانيم:

"به حكم:

1- مبادي عاليه دين مبين اسلام و قوانين اساسي ايران

2- اعلاميه جهاني حقوق بشر

3- منشور ملل متحد

"نهضت آزادي ايران" براي تعقيب هدف‌هاي مشروحه زير فعاليت خود را آغاز مي‌نمايد..." كه نهضت در بخشي از اصل دوم مبني بر "ترويج اصول اخلاقي و اجتماعي و سياسي بر اساس مبادي دين مبين اسلام با توجه به مقتضيات سياسي و فرهنگي عصر حاضر" به طور واضح اعتقاد و التزام خويش به شرع را اعلام داشته و ساير اصول نيز مشخصا بر پايه شرع و عقل بنا گشته است.

همچنين در بيانيه حضرت آيت‌الله سيدمحمود طالقاني در 25 ارديبهشت 1340 به اين جملات بر مي‌خوريم:

"اينجانب اگرچه از كوتاهي در انجام وظيفه خود نزد خدا و اولياي اسلام و نياكان بزرگوارم شرمسارم ولي پيوسته در صف مبارزه با فساد و مفسدين باقي مانده و به اين سبب دعوت همكاري با بنيادگزاران نهضت آزادي را پذيرفتم. چند روز قبل كه براي تحكيم عزم و اطمينان روحي از خداوند متعال به وسيله قرآن كريمش كسب تكليف و تفال كردم آيه 94 و 95 از سوره النساء در برابر چشمانم ظاهر گشت به اين مضمون:

يا ايها الذين ءامنوا اذا ضربتم في سبيل الله فتبينوا و لا تقولوا لمن القي اليكم السلام لست مؤمنا تبتغون عرض الحيوة الدنيا فعند الله مغانم كثيرة كذلك كنتم من قبل فمن الله عليكم فتبينوا ان الله كان بما تعملون خبيرا. لا يستوي القاعدون من المؤمنين غير اولي الضرر و المجاهدون في سبيل الله باموالهم و انفسهم فضل الله المجاهدين باموالهم و انفسهم علي القاعدين درجه و كلا وعد الله الحسني و فضل الله المجاهدين علي القاعدين اجرا عظيما

اي كساني كه ايمان آورده‌ايد، وقتي در راه خدا قدم بر مي‌داريد چشم بگشاييد، دوست و دشمن را نيك بشناسيد راه و چاه را از هم تشخيص دهيد... كساني كه بدون عذر ساكت نشسته‌اند با كساني كه از مال و جان دريغ نداشته در راه حق و حقيقت مجاهده مي‌نمايند يكسان نيستند. خداوند با درجه ممتازي مجاهدين با مال و جان را بر عزلت گزيدگان برتري و بزرگي داده وعده پاداش داده است"

در مرامنامه و اصول برنامه و خط مشي (مصوب كنگره سوم-تيرماه 1359) نيز مي‌خوانيم:

"مرامنامه نهضت آزادي بر اصول سه‌گانه ذيل قرار دارد:

1- اصول عاليه اسلام-يگانه دين خدايي از آدم تا خاتم در مفهوم وسيع كلمه و شمول زماني و جهاني آن، اصول و احكامي كه با خلوص و رساترين وجه در مكتب تشيع از بيان و سنت رسول خدا (ص) و اهل بيت رسالت نقل گرديده و در انتظار و تدارك پيروزي آخرالزمان و حكومت جهاني واحد مي‌باشد..."

همچنين در مقدمه اساسنامه نهضت مصوب تيرماه 1379 آمده است:

"نهضت آزادي ايران كه در سال 1340 تأسيس شده، حزبي است سياسي و ملي، مبتني بر اعتقادات اسلامي براي نيل به هدف‌هاي مندرج در مرامنامه كه براي مدت نامحدود تشكيل شده است..."

و نيز در ماده 1-شرايط عضويت و وظايف عضو مي‌خوانيم:

"1- تابعيت ايران و دارا بودن حداقل 18 سال سن

2- تدين به اسلام، داشتن تعهد به مبارزات سياسي اجتماعي بر مبناي آموزه‌هاي اسلام و فعاليت مستمر در راه تحقق اهداف نهضت..."

اينها بدين معنا نيست كه تنها در اين موارد مي‌توان بويي از اسلام را در نهضت يافت. نه تنها ساير بخش‌هاي مراجع نامبرده سرشار از روح معنوي و مبتني بر شرع و عقل است، بلكه به جرأت مي‌توان گفت كمتر قطعنامه و بيانيه‌اي از نهضت يافت مي‌شود كه در بر گيرنده آيه‌اي از قرآن و مباني اعتقادي نهضت نباشد. پيكره نهضت چنان قوي‌مذهب است كه كليه امور مربوطه را با قدرت و دقت و ظرافت منحصر به فردي به بحث دقيق علمي مي‌گذارد. اعضاي نهضت نه تنها افرادي متدين هستند بلكه غالبا در دين صاحب نظر نيز مي‌باشند. گرچه بنيانگزاران نهضت همگي از بزرگان عرصه ديني و عالمان و عاملان بي‌رقيب و بنام اسلام هستند، اعضاي كنوني نيز از اين كاروان باز نمانده‌اند. شايد دكتر سيدعلي‌اصغر غروي، فرزند برومند عالم رباني و حكيم فرزانه آيت‌الله سيدمحمدجواد موسوي غروي كه در زمينه تربيت اسلامي و تفسير صحيح قرآن از ابتداي جواني تا به امروز از هيچ تلاشي دريغ نكرده و در هر شرايطي در اين صراط مستقيم پيش رفته است بارزترين شخصيت‌ ديني در نهضت باشد. بدون شك ايشان كه داراي درجه اجتهاد نيز مي‌باشند از كوشاترين علما و مبرزترين حكماي حال حاضر جهان اسلام و از پايه‌هاي ايدئولوژيك نهضت هستند.

2. داراي فعاليت قانوني است: يكي از نكات كليدي و اثرگذار در پيشبرد فرآيند دموكراسي و حاكميت قانون در جوامع استبدادزده، تلاش در جهت استفاده از ظرفيت‌هاي موجود در قوانين آن كشور توسط نيروهاي اپوزيسيون مي‌باشد كه چنين كاري تنها از احزاب قدرتمند برمي‌آيد. بهره‌گيري از اين سياست، بيشترين فايده را با پرداخت كمترين هزينه ممكن مي‌سازد.

نهضت در مرامنامه 25 ارديبهشت 1340 در اقدامي هوشمندانه و زيركانه حكومت پهلوي را نسبت به قوانين اساسي ايران و اعلاميه جهاني حقوق بشر و منشور ملل متحد ملتزم مي‌سازد.

در مرامنامه و اصول برنامه و خط مشي (مصوب كنگره سوم-تيرماه 1359) در ادامه اصول سه‌گانه‌اي كه مرامنامه نهضت بر آنها قرار دارد مي‌خوانيم:

"...2- قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، كه در رفراندوم يازدهم و دوازدهم آذرماه 1358 به تصويب نهايي اكثريت مردم ايران رسيد و يگانه سند با اعتبار و پايه استوار وحدت و حكومت مي‌باشد"

همچنين در فصل سوم-اصول برنامه و خط مشي مورد ب-استقرار جمهوري اسلامي مي‌خوانيم:

"1- پاسداري از قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران

2- كوشش براي رفع نواقص و تكميل قانون اساسي از طريق تنظيم و تصويب متمم آن

3- تلاش در جهت تثبيت نهادهاي منبعث از قانون اساسي

4- پشتيباني از مسئولين نهادهاي جمهوري اسلامي (قواي سه‌گانه: مجريه، مقننه و قضاييه) تا زماني كه در محدوده صلاحيت و اختيارات قانوني خود و در جهت حفظ و تداوم انقلاب اسلامي عمل مي‌كنند.

5- كوشش در جهت تقويت خودجوشي و خود كفايي هرچه بيشتر جامعه در زمينه‌هاي اقتصادي، فني و علمي و قطع وابستگي‌هاي اسارت‌بار به دول خارجي، پايه‌ريزي روابط آزاد و مستقلي كه حافظ منافع ملت ما بوده و بالابرنده امكانات سرمايه‌هاي كشور گردد.

6- اجراي دقيق و جامع اصول مندرج در قانون اساسي به منظور ايجاد جامعه مقبول اسلامي"

همچنين در اساسنامه نهضت مصوب تيرماه 1379، ماده 1-شرايط عضويت و وظايف عضو مي‌خوانيم:

"...3- دفاع از مباني انقلاب و نظام جمهوري اسلامي ايران و كوشش براي پاسداري و تحقق آرمان‌هاي اصلي انقلاب و اجراي قانون اساسي."

نهضت در قطعنامه‌ها، بيانيه‌ها و عمل كاملا به قانون التزام داشته و آن را بيشتر و بهتر از هر حزبي مي‌شناسد و بر اين اساس تغيير ساختارهاي حقيقي را مقدم بر ساختار حقوقي مي‌داند. ذكر اين نكته ضروري است كه تأكيد بر التزام به قانون اساسي از جانب نهضت به معناي اعتقاد به صحت و كارآمدي تمام فصول و مواد آن نيست، آنچنان كه نهضت در سال 1367 نظر خود را به طور صريح در بيانيه مفصل و مشهوري با عنوان "تحقيق و تفصيلي پيرامون ولايت مطلقه فقيه" بيان نموده است.

3. حزبي ايراني است: نهضت محدوده‌اي از نقشه كره خاكي را به عنوان ايران مي‌شناسد و به آن عشق مي‌ورزد، بيش از هر حزبي با خصوصيات جامعه ايراني و آنچه امروز "هويت ايراني" نام گرفته آشنايي داشته، سعي در تقويت نقاط مثبت و اصلاح نقاط ضعف آن دارد. ارائه راه و روش از سوي نهضت با شناخت كامل به ايراني بودن ما صورت مي‌گيرد و سخنراني مهندس بازرگان در مورد "غرض از تأسيس نهضت آزادي ايران" در 25 ارديبهشت ماه 1340 نشان از شناخت عميق ايشان از ايران و ايراني دارد و پاسخ ايشان به سؤال "چرا ايراني‌ها از احزاب گريزانند؟" حاكي از ديد وسيع و دقيق ايشان به اين مبحث مي‌باشد. شايد اين جمله از زبان شخصي چون مهندس بازرگان با آن سوابق درخشان دين پژوهي و تفقه در آيات و فهم صحيح و تقيد به احكام اسلامي به خوبي گوياي نگرش و عمق علاقه ايشان به ايران و ايراني باشد، آنجا كه مي‌فرمايد "ما ايران را براي اسلام نمي‌خواهيم، ما اسلام را براي ايران مي‌خواهيم" كه يادآور اين بيت از فردوسي است:

"مسلمانيم و اهل دين و قرآن/ولي ايراني و فرزند ايران"

ايراني بودن فقط تولد در اين خاك نيست. ايراني واقعي كسي است كه به ايراني بودن خود افتخار كرده و با عشق و علاقه به اين مرز و بوم در راه اعتلاي آن مجاهدت نمايد.

"هو انشأكم من الارض و استعمركم فيها، او خدايي است كه از اين زمين پديد آورد و آباداني آن را به شما واگذاشت (61 هود)"

4. حزبي عقلگراست: نهضت علاوه بر توجه به شرع بر طبق اصولي عقلاني گام برمي‌دارد. سياست‌هاي نهضت مبتني بر استدلالات دقيق عقلي است و عقل سليم اين سياست‌ها را مورد تأييد قرار مي‌دهد. شايان ذكر است كه مواضع ساير احزاب نيز در جاي خود محترم است.

5. داراي تخصص در حيطه‌هاي گوناگون عملكرد حزبي مي‌باشد: نهضت سرشار از كارشناسان زبده هر علمي، خاصه علوم مربوط به خود است و مواضع نهضت در حوزه‌هاي دين، اجتماع، اقتصاد، فرهنگ، سياست داخلي و خارجي و ... كاملا كارشناسي و مبتني بر علم صحيح همان مبحث است.

6. حزبي عملگراست: نهضت علم خود را به مرحله عمل مي‌رساند و مواضع نهضت مواضعي كاربردي است. به عنوان مثال دين را نه به عنوان يك پوسته براي شرعي شدن بلكه به عنوان شاهراه پيشرفت در نظر گرفته و به آن در عمل اعتقاد و التزام جدي دارد. نهضت به گونه‌اي طرح مي‌دهد كه كاملا سازگار با وضعيت موجود و قابل اجراست و صرفا يك ايده‌آل دست‌نيافتني نيست. شايد يكي از وجوه بارز تمايز نهضت از ساير احزاب همين مشخصه باشد.

"فنعم اجر العاملين، و به راستي پاداش اهل عمل نيكو است (74 زمر)"

7. حزبي با اخلاق است: نهضت هميشه در چهارچوب موازين اخلاقي گام برداشته است. حسن خلق خاصيت تك‌تك اعضاي نهضت و پيكره جمعي آن است. اين برخورد اخلاقي خاصيت بارز و شايد منحصر به فرد نهضت است كه بنا به وعده خداوند بسياري را شيفته راه نهضت (اصلاحات) گردانيده و امروز تأثير آن را به وضوح شاهد هستيم. دشمنان ديروز همراهان امروزند.

"و لا تستوي الحسنة و لا السيئه ادفع بالتي هي احسن فاذا الذي بينك و بينه عداوة كأنه ولي حميم. و ما يلقاها الا الذين صبروا و ما يلقاها الا ذو حظ عظيم، نيكي و بدي برابر نيست، همواره به شيوه‌اي كه بهتر است جواب بده كه در آن صورت كسي كه بين تو و او دشمني است همچون دوستي مهربان گردد. تنها شكيبايان و آنان كه بهره عظيمي دارند به چينن مقامي مي‌رسند. (34 و 35 فصلت)"

8. پايه‌گزاران بزرگي دارد: بزرگي و بزرگواري پايه‌گزاران نهضت آزادي اظهر من‌الشمس است و هر شخص عادلي به آن تأكيد جدي دارد.

9. اساسنامه و مرامنامه پرمغزي دارد: از محاسن يك حزب سياسي اين است كه اصولي واضح و بي‌شبهه داشته باشد و اين مهم اعضا را براي حركت سريع، بي‌درنگ و پرقدرت به سوي هدف فرامي‌خواند. خوانش اساسنامه و مرامنامه نهضت بيان از بهره‌گيري بالاي اين حزب از اين امتياز مهم دارد.

10. قديمي و باتجربه است: يكي از استانداردها و معيارهاي علمي سنجش عملكرد و اثرگذاري و اهميت يك حزب سياسي، قدمت و سابقه تشكيل آن است. 47 سال تلاش سياسي ،عقيدتي و فرهنگي در يكي از حساس‌ترين برهه‌هاي تاريخ اين مرز و بوم افتخار و جلوه خاصي براي نهضت به ارمغان آورده است. بي‌شك مي‌توان سوابق خطير جبهه ملي را نيز به اين عقبه اضافه نمود. اين در حالي است كه نهضت تقريبا در تمام اين نيم قرن در قامت يك حزب مخالف خارج از بدنه حاكميت، مورد طعن و لعن و غضب حكومتگران قرار داشته و خون دل بسيار خورده تا بزرگ شود. اين خود دليلي بر استواري و ثابت قدمي اعضاي نهضت است كه خاصيت مجاهدين في سبيل الله مي‌باشد. قابل ذكر است كه نهضت در ميان احزاب ديگر كشورها نيز از لحاظ قدمت جايگاه رفيعي دارد.

11. داراي سوابق روشن اجرايي است: قدمت و تجربه يك چيز است و سابقه روشن چيزي ديگر. تقريبا همه اعضاي نهضت به نوعي بر مسندهاي خطيري تكيه زده و از لحاظ اجرايي سرآمد بوده‌اند. با مطالعه در سابقه اعضا مي‌توان اين موضوع را به درستي دريافت.

12. داراي اعضاي بزرگي است: همه اعضاي فقيد و فعلي نهضت از بزرگان عرصه خويشند و در اين ميان استثنايي وجود ندارد. اعضاي نخبه نهضت نور چشم ايران و از مفاخر بزرگي هستند كه به نهضت آزادي وجهه‌اي افزون بخشيده‌اند. اعضايي كه در وصف بزرگيشان بسيار نوشته شده و يا مي‌توان نوشت.

13. تشنه قدرت نيست: نهضت به خوبي امتحان خود را در اين زمينه پس داده است. چه بسا افراد و احزابي كه به محض آنكه بوي قدرت به مشامشان رسيده است منافع فردي و گروهي خود را بر همه چيز و همه كس ارجحيت داده و با پشت پا زدن به اهداف و حتي سوابق مبارزاتي خود، چنان شيفته قدرت شده‌اند كه گويي هدفي جز آن در سر نداشته‌اند. اما نهضت در قالب دولت موقت هنگامي كه مي‌توانست مسلط بر يكي از مهم‌ترين و استراتژيك‌ترين كشورهاي دنيا گردد قدرت را به خاطر آرمان‌ها و اهدافش كنار گذاشت. اين روحيه هميشه در نهضت وجود داشته و نمونه‌اي ديگر از آن هنگامي است كه دكتر يزدي حاضر نشد به هر قيمتي دومين رييس جمهور ايران شود و با صدايي رسا به حاكمان اين پيام را داد كه "من با طناب پوسيده شما به چاه نمي‌روم"! بديهي است كه استفاده از ابزار صحيح براي پيشبرد اهداف از حقوق هر حزبي است، اما در دوران اصلاحات نيز با وجود اين كه نهضت جايگاهي در كرسي‌هاي قدرت ايران نداشت و بدتر آنكه بسياري از اعضاي آن در برهه‌اي از اين دوران در زندان به سر مي‌بردند خالصانه و به شدت از تقويت و پيشرفت جريان اصلاحات در ايران حمايت كرده و آن را در حد توان رشد داد.

14. موضع گيري صحيح مي‌كند: موضع گيري نهضت در قبال مسائل زمانه در نوع خود كم‌نظير و شايد بي‌نظير است. موضع نهضت نسبت به مسائل كشور تقليدي نبوده و كاملا بديع و منبعث از تعاون پويا بر بر و تقواست. گرچه شايد مواضع نهضت در برخي برهه‌ها مغاير با تمام احزاب كشور و گاها غير منتظره بوده اما ديري نپاييده است كه آن مواضع به طرز شگفت‌انگيزي تأثير واقعي خود را گذاشته است. اين مهم جايگاه داخلي و خارجي خاصي به نهضت داده است. نمونه اخير طرح موضوع "ضرورت نظارت بين‌المللي بر انتخابات مجلس شوراي اسلامي" در سال گذشته است كه صحت نظريه نهضت در مراحل مختلف برگزاري انتخابات كاملا آشكار شد. شايد نامه مشترك آقايان خاتمي و كروبي به شوراي نگهبان و درخواست بازشماري آراي تهران نشاني آشكار از نحوه برگزاري انتخابات و پي بردن به اهميت ايده ارائه شده از جانب نهضت بوده باشد. مواضع جسورانه نهضت همواره تأثير واقعي خود را در شكستن فضا و امكان بيان خواسته‌هاي حداقلي داشته است.

15. راسخ و مستحكم است: از آنجايي كه نهضت با گذر از مكانيسم‌هاي صحيح تفكر و مشورت اتخاذ تصميم مي‌نمايد، لذا بر منش و روش خود بسيار راسخ و مستحكم است. نهضت در كار خود جدي است و مواضع را با ايمان به وصول به هدف پيگيري مي‌نمايد.

16. داراي اعتبار و احترام است: تمام اين ويژگي‌ها اعتبار و احترام خاصي در داخل و خارج كشور به نهضت داده است. نهضت خواسته يا ناخواسته در تمام محاسبات و مناسبات پيدا و پنهان قرار مي‌گيرد و ايده‌هاي آن در تصميم‌گيري و اقدامات جريانات مختلف اثر گذار بوده است. از ديگر سو تعيين نهضت به عنوان خط قرمز حوزه رفتار و عمل سياسي ازجانب برخي گروه‌ها و مراكز قدرت مؤيد همين امر است. در و ديوار زندان‌هاي ايران گواهي مي‌دهند كه اعضاي نهضت حتي در پشت ميله‌هاي زندان نيز از اعتبار و احترام خاصي برخوردارند.

17. صبور است: گرچه در طول بحث به اين موضوع اشاره شد اما به دليل اهميت، بيان جداگانه آن خالي از لطف نيست. اگر صبري نبود نيم قرن فعاليت جدي نيز نبود و آنگاه حزبي با اين مشخصات ويژه وجود نداشت. به راستي نهضت افتخار ايران و اسلام است.

"اقم الصلوة و امر بالمعروف و انه عن المنكر واصبر علي ما اصابك ان ذلك من عزم الامور، به نماز بايست و به رفتار شايسته فراخوان و از ناپسند بازدار و بر آنچه به تو مي‌رسد شكيبا باش، كه اين نشان قدرت اراده است (17 لقمان)"

18. داراي جايگاه ويژه بين‌المللي است: اين امر خصوصيت بارز يك حزب بزرگ سياسي است. نهضت در عين حفظ استقلال كامل چنان جايگاه بين‌المللي دارد كه از ديد هيچ ناظري پنهان نمي‌ماند. به عنوان نمونه‌اي از مثال‌هاي فراوان مي‌توان به سفر رؤساي كشورهاي اسلامي به ايران براي شركت در اجلاس سران اشاره داشت كه در آن هنگام بسياري از ايشان خواستار ملاقات با دكتر ابراهيم يزدي شدند. صحت اين امر را مي‌توان در سفرها و كنفرانس‌ها و مصاحبه‌هاي اخير اعضاي نهضت نيز به وضوح مشاهده كرد.

19. در جهت‌گيري‌هاي سياسي مؤثر است: نهضت با وجود ورود به منطقه ممنوعه حاكميت و قرار گرفتن در خارج از خط قرمزها، تأثير بسزايي در بلوغ سياسي ايرانيان داشته و دارد. نقش خطير نهضت در فرايند تحول به سوي دموكراسي و فراگيري آن به قدري پررنگ است كه مي‌توان آن را پرچمدار بي‌سروصداي اين فرايند دانست. دموكراسي در ايران به شدت مديون مجاهدت و تأثيرگذاري نهضت است. با نگاهي دقيق به تحولات جامعه مي‌توان تأثيرپذيري شخصيت‌ها و احزاب سياسي ديگر را از نهضت به وضوح مشاهده كرد.

20. با تمام اين صحبت‌ها نهضت آزادي ايران نه فقط يك حزب، بلكه يك نهضت است. نهضتي به بزرگي اعضاي آن، نهضتي به بزرگي ملت ايران، نهضتي به بزرگي 150 سال تلاش در راستاي دستيابي به حاكميت قانون و قانونگرايي در ايران، نهضتي به بزرگي قرن‌ها مجاهدت صالحان و اوليا و ...

گرچه در وصف نهضت مقاله‌اي طولاني نگاشته شد، اما به راستي هويت نهضت در سال‌ها اسناد و سخنراني‌ها و مصاحبه‌ها و مجاهدت‌ها نهفته است. اسنادي كه مطالعه حتي‌الامكان گلچيني از آنها به خوانندگان علاقه‌مند توصيه مي‌گردد.